Gemeenten over de schreef met staatssteun BVO’s

Bijna alle gemeenten met een BVO hebben deze de afgelopen vijf jaar staatssteun gegeven via leningen, garantstellingen, huurverlagingen, grond-, vastgoed- en aandelentransacties. Deze steun had tussen 2011 en 2016 een waarde van zo’n 230 miljoen euro, zo blijkt uit onderzoek van Investico, platform voor onderzoeksjournalistiek.

In veel gevallen lijkt sprake van ongeoorloofde staatssteun. Betaald-voetbalclubs gelden als gewone commerciële ondernemingen, die niet zomaar financiële voordelen van de overheid mogen krijgen.

Te groot risico

“Dat kan alleen als de steun marktconform is”, zegt jurist Maarten Aalbers, staatssteunexpert aan de Universiteit Leiden. ‘Als een gemeente een BVO geld leent moet zij daarvoor dezelfde rente vragen als een bank zou doen. Maar in de praktijk lenen banken überhaupt geen geld aan voetbalclubs omdat het risico te groot is. Gemeentelijke steun aan voetbalclubs is dus bijna altijd staatssteun.”

Gemeenten negeren Europese regels

Ook Ben van Rompuy, onderzoeker aan het Asser Instituut in Den Haag, ziet dat gemeenten het veelal niet zo nauw nemen met de Europese regels voor overheidssteun. “Het is schokkend om te zien dat veel gemeenten nog altijd ongeoorloofde steun geven aan betaald voetbal. De sport zou er financieel ook gezonder van worden als er niet altijd een suikeroom is die de clubs komt redden.”

Hoe groot is de pakkans

Steun aan voetbalclubs is onder voorwaarden wel mogelijk. Maar dan moeten gemeenten steunmaatregelen wel aan Brussel melden. “Dat doen ze meestal niet. Ze willen geen slapende honden wakker maken”, zegt Aalbers. “Soms stellen gemeenten de vraag “Hoe groot is de pakkans?” in plaats van “Hoe redden we onze BVO netjes volgens de regels?”

De pakkans is niet groot

En die pakkans is niet groot. In 2011 begon de Europese Commissie een onderzoek naar staatssteun aan vijf Nederlandse clubs. De grootste was PSV, dat in 2011 de grond onder stadion en trainingscomplex aan de gemeente Eindhoven verkocht voor 48 miljoen euro – en dezelfde avond nog bekendmaakte voor achttien miljoen euro nieuwe spelers te contracteren. Maar na de pittige tussenconclusie in 2013 dat waarschijnlijk sprake is van staatssteun, bleef het stil.

Grotere problemen

Het wachten is nog altijd op een eindoordeel. Aalbers: “Brussel zit met het dossier in zijn maag. Europa is al niet geliefd, door ook nog het voetbal aan te vallen, maakt Europa zich al helemaal onsterfelijk impopulair. Bovendien zijn er grotere problemen. De Commissie richt zich liever op staatssteun via belastingdeals, zoals aan Apple en Starbucks.”

Stapeling van steunmaatregelen

Zo kunnen gemeenten in principe gewoon doorgaan. Kerkrade bijvoorbeeld kocht de aandelen in het stadion van Roda JC, verlaagde vervolgens de huur en nam de hypotheek over nadat de bank die had opgezegd omdat Roda niet aan zijn verplichtingen voldeed. Vorig jaar streepte Kerkrade een huurachterstand van 1,1 miljoen weg tegen een onduidelijke vordering die Roda nog op het stadion zou hebben. Een stapeling van steunmaatregelen die volgens Aalbers moeilijk te rijmen valt met het Europees recht.”

Risico’s met belastinggeld

“Het gaat maar door”, zegt SP-raadslid Marianne Laumann. “Roda geeft jaar na jaar meer geld uit dan er binnenkomt, het meeste aan hoge salarissen en transfersommen. Het valt niet aan burgers uit te leggen dat de gemeente risico’s neemt met belastinggeld om Roda te helpen. Zeker niet in Kerkrade, waar het gemiddelde inkomen erg laag is.”

Rupsje Nooitgenoeg

In Groningen wordt de plaatselijke FC door raadsleden ‘Rupsje Nooitgenoeg’ genoemd, sinds de club via een ingewikkelde constructie een dure lening kon aflossen via geld van de gemeente. “Een duidelijk geval van ongeoorloofde staatssteun”, meent sportjurist Van Rompuy.

Klachtenroute staatssteun afgesneden

De kans dat de Europese Commissie opnieuw een onderzoek begint naar Roda JC of FC Groningen is nagenoeg nihil. Het vorige onderzoek, onder meer naar PSV, kwam tot stand dankzij een gepensioneerde VWS-ambtenaar, die een hele reeks klachtbrieven over staatssteun aan Brussel schreef. Maar die route werd in 2013 afgesneden. Sindsdien neemt de Commissie alleen nog klachten in behandeling van partijen die door staatssteun zelf economisch benadeeld zijn.

Gefeliciteerd, goed gedaan!

En dat zijn in het geval van voetbalclubs dus andere voetbalclubs en die zullen niet snel een klacht indienen. Er zijn immers nauwelijks clubs die niet op de een of andere manier overheidssteun ontvangen. “Als een andere club een slimme deal weet te sluiten met de gemeente ga ik daar niet over klagen”, zegt Hans Nijland, directeur van FC Groningen. “Dan zeg ik: gefeliciteerd, goed gedaan!”

    Op de hoogte blijven? Meld je hier aan voor de nieuwsbrief!

    Partners

    SportStroom helpt clubs mede bij het financieren en de uitvoering van energiebesparende maatregelen. Maar ook bij het aanvragen van subsidies.Clubbier helpt sportclubs om een inkoopcollectief voor tapbier te startenDe gemeente Zeewolde als oneerlijke concurrent en jachthaven exploitant